ANTLAŞMALAR / KONFERANSLAR

    GÜMRÜ ANTLAŞMASI (2-3 Aralık-1920)

 
   KONGRELER / CEMİYETLER
  Amasya Genelgesi
  Erzurum Kongresi
  Balıkesir Kongresi
  Alaşehir Kongresi
  Sivas Kongresi
  Amasya Protokolü
  Cemiyetler
  Diğer Kongreler

   TBMM / DÜZENLİ ORDU
  Kuvay-i Milliye
  Son Osmanlı Meclisi
  Misak-ı Milli
  TBMM Kuruluşu
  İlk Anayasanın Kabulü
  Düzenli Ordunun Kurulması

   SAVAŞLAR ve ZAFERLER
  Doğu Cephesi
  Trakya Cephesi
  Güney Cephesi
  Urfa Cephesi
  Antep Cephesi
  Maraş Cephesi
  Çukurova Cephesi
  İnönü Savaşları
  Kütahya- Eskişehir Savaşları
  Sakarya Savaşı ve Zaferi
  Büyük Taarruz ve Zafer

   ANTLAŞMALAR /
   KONFERANSLAR

  Gümrü Barış Antlaşması
  Paris Konferansı
  Londra Konferansı
  Moskova Antlaşması
  Kars Antlaşması
  Ankara Antlaşması
  Mudanya Mütarekesı
  Lozan Barış Antlaşması

   ÖNEMLİ OLAYLAR /
   GELİŞMELER

  Atatürk'ün Samsun'a Çıkışı
  Ayaklanmalar
  İstiklal Madalyası Kanunu
  Tekalif-i Milliye
  Başkomutanlık
  Ankara'nın Başkent Oluşu

Rusya'nın durumundan yararlanarak kendi devletlerini kuran Ermeniler ve Gürcüler, Wilson İlkeleri'ni kendilerine göre yorumlayarak, Doğu Anadolu'nun kendilerine verilmesini istemişlerdi. Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra, Osmanlı Orduları önce Kafkasları ardından Doğu Anadolu'nun sınır bölgelerini boşalttılar. Türk birliklerinin çekilmesinden sonra işgal hareketlerini hızlandıran Ermeniler, yerli Müslüman halka insanlık dışı davranışlarda bulundular. Bunun üzerine Büyük Millet Meclisi Hükümeti, Ermenilere savaş açtı. TBMM, Mondros Mütarekesi kararı gereği boşaltılan Kars, Artvin ve Ardahan'ın tekrar geri alınması için gereğinin yapılması yolunda ayrıca yetki verdi. 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir komutasındaki Türk Birlikleri. 28 Eylül 1920'de taarruza geçti. 29 Eylül'de Sarıkamış'ı, 30 Ekim'de Kars'ı, 7 Kasım'da Gümrü'yü geri aldı. Ermeniler barış istedi. Görüşmelerde TBMM'ini Kazım Karabekir, Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey, Erzurum Valisi Hamit Bey, Ermenistan'ı ise Başbakan Aleksandr Katisyan ve beraberindekiler temsil etti.

2-3 Aralık gecesi imzalanan Gümrü Antlaşması şöyleydi:

  • Kars ve yöresi Türkiye'ye geri verilecek;
  • Ermenistan'ın Türkiye'ye karşı diğer devletlerle yaptığı tüm antlaşmalar kaldırılacak;
  • Aras Nehri Çıldır Gölüne kadar uzanan hat Doğu sınırı olarak çizilecek,
  • Sevr antlaşmasını ve Türkiye çıkarlarına uygun olmayan antlaşmaları Ermenistan hükümeti de kabul etmeyecek;
  • Türkiye'deki Ermenilerle, Ermenistan'daki Müslümanların diğer yurttaşlar gibi eşit haklardan yararlanacak;
  • İki ülke arasında en erken vakitte diplomatik ilişkiler, telgraf ve telefon ulaşımları kurulacak;
  • Türk koruyuculuğu altında yerel özerklik verilecek olan İtur ve Nahçıvan illeri kendi kaderlerini kendileri tayin edecekler;
  • Ermenistan saldırıya uğrar ve yardım isterse, Türkiye ona askeri yardım da bulunacak;
  • Ermenistan silah ithal etmeyecek;
  • Her iki taraf birbirinden savaş ödeneği istemeyecek;
  • Türk ordusu, Ermeni ordusu Antlaşmada saptanan sayıya indirildiği taktirde Ermeni topraklarını boşaltacaktır.

Gümrü Antlaşması'nın imzalanmasından bir gün sonra, Ermenistan Cumhuriyeti Kızılordu'nun işgaline uğradı ve Erivan'da Sovyet Ermeni Cumhuriyeti kuruldu. Sovyet Ermenistan Cumhuriyeti'nin kurulması ile Gümrü Antlaşması'nın onaylanması askıya alınmış, antlaşmanın yürürlüğe girmesi mümkün olmamıştır. Doğu Cephesi'nde kazanılan zafer doğu sınırlarının belirlenmesinde yararlı olmuş, önce 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması, daha sonra 13 Ekim 1921 Kars Antlaşması ile ufak değişikliklerle Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınır belirlenmiştir. Gümrü Antlaşması, TBMM'nin imzaladığı ilk antlaşma olmasından dolayı önemlidir.

 
 

 
Bütün hakları saklıdır © 2000 - FORSNET
 
Yukarı Ana Sayfa